Het fenomeen slapen is al sinds mensenheugenis in mysterieuze nevelen gehuld. Wetenschappers maken de laatste jaren wel grote sprongen op het gebied van het in kaart brengen van onze slaapcycli, mede door de ontwikkeling van het EEG-apparaat, die hersengolven kan meten. In 1958 ontdekte William Dement de REM-slaap (Rapid Eye Movement) bij slapende katten, en zag dit later ook terug in de menselijke slaapcyclus. Maar ieder jaar duikt er wel weer een nieuwe, gekke, verontrustende of zelf levensgevaarlijke slaapaandoening op.
1. Mysterieuze slaapziekte in Kazachtstan
Meer dan 140 mensen, verspreid over meerdere kleine dorpjes, in het noorden van Kazachstan lijden aan een bijzondere en haast onverklaarbare slaapziekte. Waardoor ze tot wel acht (!) dagen achter elkaar in slaap vallen. De overheid van Kazachstan ging controleren of de bevolking niet plots ontzettend lui was geworden en stuurde een team van onderzoekers naar de uitgestrekte Kazachse steppe, waar de dorpjes zich bevinden.
Symptomen en onderzoek
De onderzoekers kwamen er al vrij snel achter dat de dorpelingen de boel niet aan het neppen waren. Ze documenteerden gevallen van mensen die zelfs tijdens een wandeling spontaan in slaap vielen en achteraf wakker werden met geheugenverlies, hoofdpijn en duizeligheid. Jongeren, ouderen en zelfs huisdieren vielen ten prooi aan de geheimzinnige slaapziekte. De jongste patiënten meldden bovendien dat ze last hadden van gruwelijke hallucinaties. Zo zagen ze slangen in hun bed, wormen die aan hun handen knaagden en gevleugelde paarden die in de woonkamer verschenen.
Gas radon
Vele theorieën over de oorzaak van de aandoening passeerden de revue: vervuild drinkwater, massapsychose of slechte wodka, alles werd onderzocht. Toen dit geen resultaat opleverde werd er ook maar eens gekeken naar de nabij gelegen Sovjetmijnen, waar in de tijd van de Sovjetunie uranium werd gewonnen. Hier constateerden de witte jassen van de Kazachse overheid dat er hoge waarden van het gas radon vrijkwam, een gas dat giftig is voor de mens en droomachtige toestand kan opwekken.
Koolstofmonoxide
Een korte tijd was dit de officiële oorzaak van de bijzondere ziekte, maar niet snel daarna zei de vicepremier in een persvoorlichting dat de eigenlijke oorzaak een verhoogd niveau van koolstofmonoxide zou zijn. Dezelfde stof waar in Nederland mensen binnen een dag aan overlijden omdat ze naast een lekkende kachel slapen, maar niet acht dagen van gaan slapen. Om deze reden trekken veel wetenschappers de officiële verklaring in twijfel. Acht dagen aaneengesloten slapen komt niet zomaar voor. Inmiddels zijn al meer dan de helft van alle mensen geëvacueerd uit de dorpjes.
2. De Afrikaanse slaapziekte
Gelukkig voor ons Europeanen komt deze ziekte (tot nu toe) vooral voor ten zuiden van de Sahara, in Afrika. Naar schatting lijden zo’n 400.000 mensen wereldwijd aan de ziekte, waarvan er 300.000 ieder jaar overlijden.
Parasiet via Tseetseevlieg
De ziekteverwekker is een parasiet die wordt overgebracht op de mens door de Tseetseevlieg, die de parasiet in zeldzame gevallen bij zich draagt. Als de Tseetseevlieg een mens steekt en de parasiet overbrengt begint het eerste stadium van de ziekte: de patiënt in kwestie krijgt last van onder andere koorts, hoofdpijn en ernstige vermoeidheid. Als de parasiet zich uiteindelijk heeft genesteld in de hersenen tast ze het centrale zenuwstelsel aan. Als er in dit stadium niet behandeld wordt zijn de patiënten niet ver verwijderd van de dood.
Symptomen
Het kan zijn dat de dood een welkome ontsnapping is aan de werkelijkheid, want de symptomen in het tweede stadium zijn niet mals: de patiënten krijgen een ernstig verstoord slaap-waakritme, waardoor ze wakker zijn als ze moeten slapen en omgekeerd. Door dit verstoorde ritme gaan ze slaapwandelen, krijgen ze persoonlijkheidsstoornissen, verwarren ze dromen met de werkelijkheid en verliezen uiteindelijk zo hun greep op de realiteit. Na een paar weken van halfslaap belandden ze uiteindelijk in een coma, van waaruit ze niet meer wakker worden.
Uitsterving
Maar na regen komt zonneschijn: de parasieten hebben al enkele duizenden jaren geen seks meer en bestaan enkel uit ongeslachtelijke klonen. Dit houdt in dat de populatie van parasieten langzaam uitsterft, mits de besmette patiënten goed en tijdig behandeld worden om verdere verspreiding en kloning tegen te gaan.
3. Schoneslaapster Syndroom
Deze ontzettend zeldzame ziekte is in de medische wereld beter bekend onder de noemer het ‘Kleine-Levin Syndroom’. Patiënten die aan deze aandoening lijden slapen op ‘goede’ dagen 15 uur, op slechte zo’n 22 uur.
Symptomen
In de uren dat ze wél wakker zijn hebben ze extreme honger, en is hun persoonlijkheid dermate veranderd dat ze niet meer te genieten zijn. Zo kunnen ze obsessief worden, krijgen ze dwanggedachten of zijn ze gefixeerd op seks. De periodes van extreme slaap worden net zo gemakkelijk weer afgewisseld met een normaal slaappatroon.
Jonge mensen
De aandoening treft voor zover bekend alleen jonge mensen onder de dertig jaar en komt het meest voor bij pubers. In het begin worden de symptomen van de ziekte afgedaan als ‘typische puberluiheid’. Het is vooralsnog volstrekt onbekend hoe de aandoening tot stand komt of wat een effectieve behandeling is. In 2014 was er een geval bekend van een 18-jarig Belgisch meisje die in de winter 119 dagen aaneengesloten heeft geslapen en in het ziekenhuis lag om voeding en medische aandacht te ontvangen. Inmiddels is ze zonder medicatie genezen en leidt ze weer een normaal leven.
WIJ MAKEN UW NACHTEN!
